Nowe terminy przedawnienia roszczeń - skutki dla przedsiębiorców

Adam Sroga   Dotacje i fundusze 21/2018 Tylko on-line
9 lipca 2018 r. zmieniły się przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń. W publikacji przedstawiamy, w jaki sposób zmieniły się terminy przedawnienia i jak nowelizacja wpłynie na relacje przedsiębiorców z konsumentami.

Przedawnienie - ochrona dla dłużnika, motywacja dla wierzyciela

Cywilnoprawne roszczenia majątkowe podlegają przedawnieniu. Przedawnienie z jednej strony zapewnia ochronę dłużnikowi, a z drugiej motywuje do działania wierzyciela. Podnosi ono bezpieczeństwo prawne obrotu gospodarczego. Znaczny upływ czasu może pogarszać położenie prawne dłużnika, ale także i wierzyciela. Po upływie czasu trudno nie tylko wykazać roszczenie, ale także - a nawet przede wszystkim - jego ewentualne wygaśnięcie. Przedawnienie roszczenia powoduje, że dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia. Takie ryzyko ma motywować wierzyciela do działania w czasie, kiedy do przedawnienia jeszcze nie doszło.

Wszystkie te przesłanki skłoniły ustawodawcę do znowelizowania przepisów dotyczących przedawnienia i jeszcze większego zdyscyplinowania stron stosunków prawnych. Nowelizacja, która weszła w życie 9 lipca 2018 r., zakłada przede wszystkim skrócenie podstawowych terminów przedawnienia, wprowadza też szczególne regulacje w relacjach przedsiębiorca - konsument.

Sześć lat zamiast dziesięciu

Obowiązujący przez lata przepis (art. 118 k.c.) zakładał ogólny 10-letni termin przedawnienia, z wyjątkiem roszczeń o świadczenia okresowe i roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (3-letni termin przedawnienia). Obecnie podstawowy termin przedawnienia uległ skróceniu do lat 6. Ustawodawca uznał, że skrócenie terminu przedawnienia przyczyni się do zwiększenia stabilności stosunków prawnych i będzie jednocześnie terminem wystarczającym na podjęcie przez uprawnionego czynności w celu dochodzenia roszczenia. Co to oznacza? Po upływie 6-letniego terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, nabywa uprawnienie do uchylenia się od jego zaspokojenia. Skorzystanie z tego uprawnienia powoduje, że roszczenie nie może być dochodzone, a sąd jest zobligowany do oddalenia powództwa. Skutek ten nie powstaje jednak z mocy prawa z upływem samego terminu przedawnienia (wyjątkiem są relacje z konsumentami - patrz niżej). Konieczne jest podniesienie zarzutu przedawnienia, co jest możliwe na każdym etapie postępowania, przed jego prawomocnym zakończeniem (por. wyrok SA w Łodzi z 19 marca 2015 r., sygn. akt I ACa 1335/14). Roszczenie, w stosunku do którego skutecznie podniesiono zarzut przedawnienia nie wygasa, lecz zamienia się w tzw. zobowiązanie niezupełne (naturalne). Jego cechą jest niemożność przymusowej realizacji.

Konsument nie musi podnosić zarzutu przedawnienia

Wyjątkowo zostały potraktowane, w zakresie przedawnienia, relacje przedsiębiorca - konsument. W przypadku roszczeń przysługujących przeciwko konsumentowi już z chwilą upływu terminu przedawnienia następuje przekształcenie roszczenia w zobowiązanie niezupełne i powstaje niemożność jego przymusowej realizacji. Zaostrzenie reżimu przedawnienia roszczeń przysługujących przedsiębiorcy wobec konsumenta uzasadniono potrzebą zapewnienia temu ostatniemu - jako słabszej stronie stosunku prawnego - niezbędnej ochrony. Rozwiązanie to dla przedsiębiorcy będzie miało oczywisty charakter dyscyplinujący. Przedsiębiorca, zagrożony skutkami przedawnienia już z mocy samej ustawy, powinien być wyjątkowo zmobilizowany, aby wykonać swoje prawo, realizując przysługujące mu roszczenia w określonym terminie. Co się stanie, gdy przedsiębiorca mimo to będzie próbował dochodzić przeciwko konsumentowi przedawnionego roszczenia? Sąd takie roszczenie oddali.

Przykład:

Firma pożyczkowa udzieliła pożyczki konsumentowi z terminem spłaty określonym na dzień 15 września 2018 r. Oznacza to, że termin przedawnienia upłynie z dniem 31 grudnia 2021 r. (dlaczego nie 15 września 2021 r. - o tym w dalszej części artykułu). Pożyczkobiorca nie wykonał w terminie swojego zobowiązania, jednak pracownik firmy pożyczkowej przeoczył ten fakt i przypomniał sobie o istniejącej wierzytelności dopiero w marcu 2022 r. Wówczas firma złożyła pozew przeciwko pożyczkobiorcy - konsumentowi. Sąd stwierdzi przedawnienie roszczenia, bez konieczności podnoszenia zarzutu przedawnienia przez pozwanego, i powództwo oddali.

Koniec roku końcem terminu przedawnienia

Nowelizacja przewiduje odmienny sposób liczenia upływu terminu przedawnienia (art. 118 k.c.). Określenie podstawowego terminu przedawnienia na 6 lat i terminów właściwych dla roszczeń okresowych i związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej na 3 lata nie oznacza, że roszczenie przedawni się dokładnie z upływem 3 lat od powstania stanu wymagalności. Nowelizacja ustawy łączy bowiem koniec terminu przedawnienia z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego. Wprowadzenie takiego rozwiązania ma ułatwić obronę, zwłaszcza w tych przypadkach, kiedy wymagalność roszczenia jest uzależniona od momentu, w którym wierzyciel mógł najwcześniej podjąć działanie. Rozwiązanie to ma też stanowić ułatwienie dla wierzycieli, którzy nie będą musieli dokonywać szczegółowych obliczeń. Jest jeden wyjątek - nowe rozwiązanie nie dotyczy terminów przedawnienia krótszych niż dwa lata. Wierzyciel, dochodząc roszczenia na drodze sądowej, będzie też teraz zobligowany do oznaczenia w treści pozwu daty wymagalności roszczenia.

Przykład:

Poszkodowany w wypadku samochodowym spowodowanym z winy innego kierowcy może dochodzić roszczeń o naprawienie szkody w ciągu 3 lat od dnia, w którym dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 4421 § 1 k.c.). W dniu 1 lipca 2018 r. poszkodowany zakończył hospitalizację, otrzymał wypis, poznał - przynajmniej w przybliżeniu - skutki zdrowotne zdarzenia i usłyszał od lekarza, jakie są rokowania na przyszłość, czy i w jakim stopniu będzie ograniczony sprawnościowo. Zna też tożsamość sprawcy albo dane jego ubezpieczyciela. W takich okolicznościach termin przedawnienia upłynie z dniem 31 grudnia 2021 r. W poprzednim stanie prawnym roszczenie uległoby przedawnieniu z dniem 1 lipca 2021 r.

Dostęp możliwy dla zalogowanych użytkowników serwisu. Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.

Zaloguj Zamów prenumeratę
Drukuj

Zobacz również

Archiwum